Dit is hoe seksisme onze gezondheid bedreigt

Grootschalig onderzoek heeft aangetoond dat hersenen er anders uitzien bij vrouwen die regelmatig met seksisme te maken hebben. Voor het onderzoek werden meer dan 7.800 hersenscans uit 29 landen geanalyseerd. Wat blijkt? Vrouwen die in landen met een grotere genderongelijkheid wonen en meer seksisme ervaren, hebben een dunnere hersenschors bij bepaalde hersengebieden; waar aandoeningen zoals depressie en posttraumatische stressstoornis opgeslagen worden. Die verdunning van de hersenschors, het litteken, is mogelijk het gevolg van stress veroorzaakt door iets bedreigends als seksisme, zo concluderen de onderzoekers.

Een belangrijke nuance: het is een groot bevolkingsonderzoek, waarbij de precieze oorzaak-gevolgrelatie (nog) niet verder is onderzocht, zo licht sociaal- en organisatiepsycholoog en hoogleraar aan de Universiteit Utrecht Naomi Ellemers toe. “Wel is uit diverse onderzoeken duidelijk geworden dat (gender-) discriminatie je immuunsysteem verzwakt, door die chronische stress. Het zorgt voor een verhoogde hartslag en bloeddruk. Langdurige stress kan op langere termijn leiden tot hart- en vaatziekten.”

De fysieke en mentale gevolgen van seksisme

Seksisme is dus daadwerkelijk gevaarlijk voor je gezondheid. Een gevaar dat elke dag op de loer ligt. Volgens de laatste cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) kregen in 2024 1,7 miljoen mensen van zestien jaar of ouder te maken met seksueel grensoverschrijdend gedrag, daarvan zijn ongeveer 1,2 miljoen vrouw. Zo’n 700.000 Nederlandse vrouwen en meiden in de leeftijd 15 tot 25 jaar maakten straatintimidatie mee. Ongeveer een op de zes vrouwen ervaart seksuele intimidatie op het werk. Het gevaar ligt hem in het alledaagse, aldus Ellemers. Het kan een flauw grapje zijn dat steeds weer herhaald wordt of een schijnbaar complimenteuze opmerking over je kleding op het werk. “Veel mensen hebben niet in de gaten hoe ernstig de gevolgen kunnen zijn van iets wat ze gedachteloos zeggen. Vaak realiseren ook de slachtoffers zich niet direct dat ze te maken hebben met seksisme. Wat is er nu eigenlijk mis met een compliment van de baas over je kleding? Stiekem best veel, je wilt immers erkend worden om je werk, niet om de outfit die je draagt.”

Juist dat we het niet meteen herkennen als iets negatiefs, maakt het oplossen van alledaags seksisme zo lastig, weet ze. “Die grapjes of misplaatste ‘complimenten’ komen zo vaak voor dat veel mensen denken dat het er nu eenmaal bij hoort en niet zien hoe belangrijk het is om dit tegen te gaan. En dat terwijl het heel schadelijk kan zijn. En dat is onderdeel van het probleem.” Want ook – of zelfs juist – dat subtiele seksisme waar je dag in, dag uit mee te maken hebt, zorgt voor chronische stress. En die stress leidt dus weer tot meer schade. Vooral als je twijfelt of het misschien aan jezelf ligt. Of als je te horen krijgt dat je overgevoelig bent, omdat mensen op het werk nu eenmaal zo met elkaar omgaan.

'Wat is er nu eigenlijk mis met een compliment van de baas over je kleding? Stiekem best veel'

Hoe ga je om met seksisme op de werkvloer?

De laatste jaren is er (gelukkig!) al meer aandacht en daardoor bewustzijn gekomen voor seksisme en genderongelijkheid. Daarvoor zijn vrouwen op de barricaden geklommen. Vrouwen op leidinggevende posities zorgen al voor verandering en er is meer media-aandacht. Maar het zou ook goed zijn als er al op jonge leeftijd over gesproken wordt, vindt Ellemers. “Het is belangrijk om er als ouders over te praten, in te laten zien welk gevolg een schijnbaar onschuldig grapje kan hebben en hoe we op een leuke manier met elkaar kunnen omgaan.” Ook de beroepsopleiding kan een belangrijke rol spelen. “Er worden allerlei inhoudelijke vakken gegeven, maar vaak is er te weinig aandacht voor professionele omgangsvormen of hoe je op een constructieve manier een gesprek aangaat. Hoe geef je nu bij je baas aan dat je liever een compliment krijgt over je werk, in plaats van je kleding, zonder dat die zich aangevallen voelt?”

Dat soort gesprekken zijn van groot belang voor het voorkomen van die stress, en dus littekens. “Probeer op een niet-beschuldigende manier de ander te laten beseffen dat het gedrag, de opmerking of dat grapje niet leuk is”, adviseert Ellemers. “Dat vraagt van beide partijen veel. Je moet bij jezelf nagaan wat het met jou doet, inschatten of de ander ervoor openstaat en dan op de juiste manier communiceren. Vraag bijvoorbeeld waarom diegene dat zei of deed, en vervolg rustig met de vraag of diegene begrijpt hoe dat op jou over kan komen. Geef ook aan wat je wél graag zou willen horen.”

Bekijk ook

Petrouschka over The Real Housewives van het Zuiden: 'Soms kwam ik thuis en riep ik: wat een shitshow' | Grazia

Wat te doen bij straatintimidatie en online haat?

Bij straatintimidatie of online agressie heb je meestal niet de mogelijkheid om de ander rechtstreeks aan te spreken op diens gedrag. “Dan is het belangrijk jezelf eraan te herinneren dat het niet jouw schuld is, en dat het niet normaal is. Die ander heeft iets verkeerd gedaan, niet jij.” Zelfbesef, leren communiceren, anderen bewust maken en meer (media-)aandacht zijn dus de belangrijke ingrediënten voor het voorkomen van (littekens door) seksisme. En: “Kijk ook naar wat er wel goed gaat en benoem dat. Als we willen dat mensen veranderen, moeten we ook tevreden zijn met kleine stapjes. Het zijn hardnekkige en ingesleten patronen, die gaan niet zomaar weg, maar we moeten wel de moed erin houden dat het beter kan.”

De nieuwste Grazia ligt nu in de winkel en is te bestellen via Tijdschrift.land. Get it while it's hot!