Oeps: deze 'liefdevolle' gewoonte kan je kind onbewust narcistisch maken (volgens psychologen)

Laten we vooropstellen: er is niets mis met trots zijn op je kroost. Maar er is in de ontwikkelingspsychologie een belangrijk verschil tussen een kind leren dat het goed genoeg is, en een kind leren dat het beter is dan de rest. Dat laatste blijkt een gevaarlijke voedingsbodem voor narcisme.

Het 'kleine prinsje' syndroom

Onderzoekers, waaronder de Nederlandse expert Eddie Brummelman, hebben jarenlang bestudeerd hoe narcistische trekjes bij kinderen ontstaan. De conclusie is best confronterend: kinderen worden zelden als narcist geboren, het is vaak een patroon dat erin sluipt door wat experts 'overwaardering' noemen.

{{ trans('customs.newsletter_signup.responsemsg') }}

{{ trans('customs.buttons.signup') }}

Vul een geldig emailadres in. {{ errors . email[0] }}

Als jij je kind continu op een voetstuk plaatst en behandelt alsof het recht heeft op privileges die anderen niet hebben, internaliseert een kind dat beeld. Het gaat geloven: ik ben superieur. Ik verdien die hoofdrol in de musical meer dan Anna, en ik hoef niet op te ruimen want ik ben speciaal. In plaats van een gezond zelfbeeld, ontwikkel je zo een 'fragiel zelfbeeld'. Het kind voelt zich namelijk alleen waardevol zolang het bewonderd wordt. Valt die bewondering weg, of krijgt het een keer kritiek, dan stort die hele wereld in elkaar.

Wanneer wordt het problematisch?

Nu vraag je je misschien af wanneer die gezonde peuter-eigenwijsheid omslaat in iets zorgwekkends. Je merkt het vaak als de wereld even niet meewerkt. Een kind met narcistische trekken heeft vaak een schrikbarend laag incasseringsvermogen. Verliezen bij een spelletje is geen leermoment, maar een aanval op hun ego, wat vaak resulteert in extreme boosheid of agressie.

Daarnaast zie je vaak een gebrek aan echte empathie. Waar de meeste kinderen op een gegeven moment leren meevoelen als een ander kindje huilt, blijft een kind met narcistische trekken onverschillig. Ze zetten hun charme in als wapen om iets gedaan te krijgen, maar worden ijskoud zodra ze hun zin niet krijgen. Het draait, kort door de bocht, allemaal om de 'ik'.

Kilte werkt ook averechts

Verrassend genoeg kan precies het tegenovergestelde opvoedgedrag hetzelfde resultaat opleveren. Niet alleen de ouders die hun kind als een prins op de troon zetten lopen risico, maar ook de ouders die juist kil en afstandelijk zijn.

Als een kind opgroeit in een omgeving zonder emotionele warmte, ontwikkelt het soms een verdedigingsmechanisme. De gedachte is dan onbewust: "Als niemand anders van mij houdt, dan doe ik het zelf wel." Dit type narcisme komt voort uit een diepe onzekerheid en een wanhopige schreeuw om gezien te worden. Het laat zien hoe complex de balans in de opvoeding is.

De kunst van het 'anders' complimenteren

Gelukkig hoef je niet direct in paniek te raken als je gisteren nog hebt geroepen dat de tekening van je kleuter een meesterwerk is. Opvoeden is bijsturen en de oplossing ligt volgens experts in de nuance van je woorden. Het geheim is onvoorwaardelijke warmte, gecombineerd met realistische feedback.

De gouden regel is eigenlijk heel simpel: prijs de inzet, niet het talent. Door te zeggen "Wat heb je hard gewerkt aan die som" in plaats van "Wat ben jij toch slim", leer je je kind dat groei en moeite doen belangrijker zijn dan aangeboren status. Daarnaast is het cruciaal om empathie actief te trainen. Vraag je kind eens hoe de ander zich voelt, in plaats van alleen te focussen op hun eigen ervaring.

Goed genoeg is perfect

Uiteindelijk willen we allemaal dat onze kinderen gelukkig worden. En de grootste gunst die je ze kunt bewijzen, is ze leren dat ze niet de allerbeste, de allerknapste of de meest bijzondere hoeven te zijn om jouw liefde te verdienen. Ze zijn gewoon goed genoeg, precies zoals ze zijn. En dat is pas écht goed voor het zelfvertrouwen.